نقش دين در زندگي انسان

 

  شاید این فایده از مهم ترین فواید دین باشد، زیرا زمانی زندگی برای انسان معنا دارد كه بداند هدف و معنای آن چیست و برای چه آفریده شده. در واقع، اگر معنای زندگی را در جهت تأمین جاودانگی انسان تبیین كنیم، به یكی از عظیم ترین و اصلی ترین فواید دین دست یافته ایم؛ ازاین رو گفته اند سرّ حاجت انسان به دین، جاودانه بودن و زندگی اخروی اوست و اگر جاودانگی مطرح نباشد، زندگی لغو خواهد بود.

 

  دین اطلاعاتی را در اختیار انسان می نهد تا زندگی برای او در مجموعه هستی میسر و مطبوع شود و به تعبیری بین آدمی و جهان و زندگی و خویشتن او آشتی برقرار گردد و همه چیز را به دید مثبت بنگرد.[11]

  آرامش روانی، گمشده انسان است و او با تمام وجود در پی دستیابی به آن می­باشد.

  از دیدگاه دین، یگانه چیزی که می تواند این نیاز را برآورده کند، یادخداست. قرآن کریم با تأکید تمام، اعلام می­کند که آرامش روان، فقط در سایه توجه به خداوند امکان پذیر است « ألابذکرالله تطمئن القلوب [12]»[13]

 

  افراد بشر از نظر درک کمال و تحصیل معارف و اکتساب فضائل گوناگونند چون عقول انسان­ها متفاوت است، انبیا مبعوث می­شوند که هر مستعدی را به نهایت کما ممکن او نایل کنند. بعبارت دیگر چون عقول انسان­ها متفاوت است و انسان کامل کمیاب، انبیا مبعوث می­شوند که هر مستعدی را به نهایت کمال ممکن او نایل کنند.[14]

 

  انسان به­دلیل وجود عقل، اگر بخواهد عملی را انجام دهد بیمناک است که مبادا مجاز نباشد و اگر بخواهد همان عمل را ترک کند بیمناک است که شاید وظیفه اش را انجام نداده است. از این­رو در هر جا از خشم خداوند بیمناک است، اما بوسیله بعثت انبیا و بیان حدود و فعالیت انسان، این ترس زائل خواهد شد و او بدون بیم وظایف خود را انجام می دهد.

 

  یکی از دردهای همیشگی انسان که پیوسته از آن رنج می برد، احساس تنهایی است. یکی از فوائد دین و بارو دینی این است که انسان خداباور هیچ گاه احساس تنهایی نمی کند زیرا باور دارد که خدا از رگ گردن به اون نزدیکتر است.«نحن اقرب الیه من حبل الورید[15]»

 

  عقل در صورتی سود و زیان اشیا را درک می کند که آنها را تجربه و آزمایش کرده باشد و آزمون و تجربه نیز نیازمند گذشت زمان های طولانی و تحمل زیان های فراوان است.

  فایده بعثت این است که انسان طبق رهنمود­ وحی، اشیای نافع و ضارّ را می­شناسد بدون اینکه خطر و ضرری متوجه او باشد.[16]

 

  جامعه ای كه به دین پایبند نباشد، واقع بینی و روشنفكری را از دست می دهد و عمر گرانمایه خود را درگمراهی و ظاهر بینی و غفلت می گذراند، عقل را زیر پا گذاشته، و چون حیوانات، كوتاه نظر و بی خرد زندگی می كند. دچار زشتی اخلاق و پستی كردار می شود و بدین ترتیب، به كلی امتیازات انسانی را از دست می دهد. چنین جامعه ای گذشته از این كه به سعادت ابدی و كمال نهایی خود نمی رسد، در زندگانی كوتاه و زود گذر این جهان نیز، نتایج شوم و آثار ناگوار انحرافات و كجروی های خود را دیده و دیر یا زود چوب غفلت خود را خواهد خورد و به روشنی خواهد فهمید كه تنها راه سعادت، همان دین و ایمان به خدا بوده است و سرانجام ازكردار خود پشیمان خواهد شد.[17]

 

  همبستگی و وفاق، اساس یك زندگی اجتماعی است و زوال آن موجب فروریزی ساخت جامعه و از هم پاشیدگی حیات اجتماعی می شود. از طرفی هرفردی براساس غریزه خویشتن دوستی، نفع خویش را می طلبد، گرچه به ضرر دیگران بینجامد و این حالت غریزی، موجب اختلاف و در گیری است. دین با تبیین حیات و مقدمه خواندن آن برای زندگی اخروی و نیز دعوت به گرایش های معنوی وتربیت ویژه اخلاقی، این انسجام و همبستگی را فراهم می ­آورد.

  برادرى و احساس اشتراك بر محور دیندارى سامان مى­یابد. دوركیم، جامعه شناس مشهور مى­نویسد: «مناسك دین براى كاركرد درست زندگى اخلاقى ما، به همان اندازه ضرورى اند كه خوراك براى نگه داشتن زندگى جسمانى ما ضرورت دارد، زیرا از طریق همین مناسك است كه گروه خود را تایید و حفظ مى كند.[18]

 

  علوم طبیعى با تمام پیشرفت هاى گسترده­اش، از پاسخگویى به نیازهاى غیر طبیعى انسان عاجز است و تنها از دین مى­توان انتظار داشت تا نیازهاى ماوراى طبیعى آدمى را برآورده كند. علامه طباطبایى مى­نویسد: «درست است كه علوم طبیعى چراغى است روشن كه بخشى از مجهولات را از تاریكى درآورده و براى انسان معلوم مى سازد ولى چراغى است كه براى هر تاریكى سودى نمى بخشد. از فن روان شناسى حل مسایل فلكى را نمى توان توقع داشت، از یك پزشك حل مشكلات یك نفر مهندس راه بر نمى آید و بالاخره علومى كه از طبیعت بحث مى نماید اصلا از مسایل ماورالطبیعه و مطالب معنوى و روحى بیگانه بوده و توانایى بررسى این گونه مقاصدى كه انسان با نهاد و فطرت خدادادى خود خواستار كشف آن ها است، ندارد.[19]

 

بسیاری از افراد از مرگ نگرانند. اضطراب آنان به دلیل این امور است: خود مردن، از دست دادن چیزهای خوب در زندگی، و اطمینان نداشتن به آنچه قرار است بعد از مرگ رخ دهد. در اینجاست که دین تفسیری خوش­بینانه از مرگ به دست می دهد و آن­را نه نابودی و از بین رفتن، که انتقال از یک نوع زندگی موقت به نوع دیگری از زندگی که همیشگی وابدی است، تلقی می­کند.[20]                                                                                                                                   

 

1.    پوچ گرایی، اضطراب و احساس تنهایی:

  شهید مطهری در این باره می­فرماید: امروز غالبا دریافته­اند که علم گرایی محض از ساختن انسان تمام ناتوان است. علم خالص انسان تک ساحتی می سازد نه انسان چند ساحتی. امروزه هم دیافته اند که عصر علم محض به پایان رسیده و یک خلأ آرمانی جامعه ها را تهدید می­کند.

  به گفته اریک فروم، رشد فن آوری نتوانسته است انسان را به آرامش روانی برساند که مهمترین بنیاد سلاکت از دیدگاه سازمان بهداشت جهانی است و نخستین گام در زندگی سعادتمندانه است. بلکه بر عکس آرامش را از او گرفته است.

 

  علم و فن آوری و بهره­های مادی آن از ارضای نیاز­های فطری و معنوی انسان عاجزند، همین امر سبب روی آوردن بسیاری به دین شده است.

  انسان معاصر با وجود برخورداری از دانش تجربی و عقل، آن را برای هدایت اخلاقی و معنوی و پاسخگویی به نیاز­ فطری خود ناکافی می بیند، از اینرو جمع کثیری از نسل جدید اندیشه وران غربی اعتراف کرده­اند که « ماره گم کردگانی هستیم که ورای خود و آرای ضعیف خود در جستجوی کانون­هایی هستیم که رفتار و اندیشه ما را به سلاح اخلاق و معنویت مجهز سازد»[21]

 

  طی ده­های اخیر، بسیاری از اندیشه وران غربی توصیف علم تجربی به­عنوان تنها راه کشف مجهولات بشری را سخنی ناصواب و خلاف واقع شمردند. برای مثال به اظهار ریچارد، استاد علم مصالح و مهندس برق «یکی از شدیدترین دروغ هایی که تاکنون تقریبا در همه جهان پذیرفته شده، این است که روش علمی تنها راه مطمئن به سوی حقیقت است.»[22]

 

  علوم تجربی حداکثر توان فراهم سازی رفاه را دارد، ولی این امر برای ایجاد جامعه سالم و پویا کافی نیست، بلکه اگر هدایت نشود منشأ افزایش تبهکاری است. بر پایه تحقیقاتی که در یک کشور صنعتی جهان انجام گرفته، روشن شده است که افزایش تبهکاری در نتیجه فقر و عقب ماندگی مردم کشور­ها نبوده، بلکه در پی رفاه جوامع صنعتی و سیستم­های دموکراسی غربی ایجاد می­شود.[23]

 

  قرآن کریم در این زمینه می فرماید: «کسانی که ایمان به آخرت ندارنداعمال بدشان را برای آنان زینت می دهیم بطوری که سرگردان می­شوند.»[24]

 

---